تیرزپاتاید چیست؟
تیرزپاتاید دارویی تزریقی است که هفتهای یک بار مصرف میشود و برای درمان دیابت نوع ۲ و همچنین کنترل وزن در افراد مبتلا به اضافهوزن یا چاقی (با تشخیص پزشک) تجویز میشود.
این دارو با اثر بر دو هورمون طبیعی بدن (GIP و GLP-1) موجب:
* کاهش اشتها
* افزایش احساس سیری
* کند شدن تخلیه معده
* بهبود کنترل قند خون
* کاهش تدریجی وزن
میشود.
تیرزپاتاید زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که همراه با رژیم غذایی مناسب، فعالیت بدنی منظم و اصلاح سبک زندگی مصرف شود.
قبل از شروع درمان
در صورت وجود هر یک از شرایط زیر، حتماً پزشک خود را مطلع کنید:
* سابقه التهاب لوزالمعده (پانکراتیت)
* سنگ یا بیماری کیسه صفرا
* بیماری شدید کلیوی یا کبدی
* مشکلات شدید معده یا اختلال در تخلیه معده
* سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان مدولاری تیروئید (MTC)
* ابتلا به سندرم MEN2
* بارداری، شیردهی یا تصمیم به بارداری
* مصرف انسولین یا سایر داروهای کاهنده قند خون
* برنامه انجام جراحی یا بیهوشی
نحوه صحیح مصرف
* دارو هفتهای یک بار تزریق میشود.
* میتوان آن را در هر ساعت از شبانهروز و همراه یا بدون غذا مصرف کرد.
* بهتر است تزریق در یک روز ثابت از هفته انجام شود.
* محلهای مناسب تزریق:
* شکم
* ران
* قسمت خارجی بازو
* هر بار محل تزریق را تغییر دهید.
افزایش دوز
برای کاهش احتمال عوارض گوارشی، درمان با دوز پایین آغاز میشود.
در صورت تحمل مناسب، پزشک معمولاً دوز دارو را هر ۴ هفته افزایش میدهد.
هرگز بدون نظر پزشک دوز دارو را تغییر ندهید.
اگر تزریق را فراموش کردم؟
اگر کمتر از ۹۶ ساعت (۴ روز) از زمان تزریق گذشته باشد:
به محض یادآوری دارو را تزریق کنید.
اگر بیش از ۴ روز گذشته باشد:
از آن نوبت صرفنظر کرده و دوز بعدی را در زمان معمول تزریق نمایید.
دو دوز را با فاصله کمتر از ۷۲ ساعت (۳ روز) تزریق نکنید.
شایعترین عوارض
در چند هفته اول درمان ممکن است این علائم مشاهده شوند:
* تهوع
* استفراغ
* اسهال
* یبوست
* نفخ
* سوءهاضمه
* احساس پری معده
* کاهش اشتها
* آروغ
* خستگی
این عوارض معمولاً با ادامه درمان کاهش مییابند.
چگونه عوارض گوارشی را کاهش دهیم؟
برای تحمل بهتر دارو:
- وعدههای غذایی را کوچکتر کنید.
- آهسته غذا بخورید.
- از پرخوری خودداری کنید.
- غذاهای پرچرب و سرخکردنی را محدود کنید.
- نوشیدنی کافی مصرف کنید.
- در صورت تهوع شدید یا استفراغ مکرر با پزشک تماس بگیرید.
چه زمانی باید سریعاً به پزشک مراجعه کنم؟
در صورت بروز هر یک از موارد زیر، مصرف دارو را متوقف نکرده ولی فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
* درد شدید و مداوم شکم، بهخصوص اگر به پشت انتشار یابد.
* استفراغ شدید یا مکرر و عدم توانایی در مصرف مایعات.
* درد شدید قسمت راست بالای شکم، تب یا زردی پوست و چشم.
* واکنش آلرژیک شدید شامل تورم صورت، لبها، زبان یا گلو و تنگی نفس.
* کاهش واضح حجم ادرار یا علائم کمآبی بدن.
* ایجاد توده در گردن، گرفتگی صدا یا اشکال در بلع.
افت قند خون
اگر همزمان از انسولین یا داروهای گروه سولفونیلاوره استفاده میکنید، احتمال افت قند خون افزایش مییابد.
علائم افت قند خون:
* لرزش
* تعریق
* گرسنگی
* تپش قلب
* سرگیجه
* گیجی
در صورت مشاهده این علائم، مطابق آموزش پزشک یا داروساز اقدام کنید.
تغذیه در طول درمان
برای حفظ سلامت و جلوگیری از تحلیل عضلات:
* پروتئین کافی مصرف کنید.
* روزانه مایعات کافی بنوشید.
* فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
* وعدههای غذایی را حذف نکنید.
* کاهش وزن باید تدریجی و تحت نظر پزشک باشد.
بارداری و شیردهی
مصرف تیرزپاتاید در دوران بارداری توصیه نمیشود.
در صورت تصمیم به بارداری، با پزشک درباره زمان مناسب قطع دارو مشورت کنید.
در چهار هفته اول شروع درمان و همچنین چهار هفته پس از هر افزایش دوز، ممکن است اثر قرصهای ضدبارداری خوراکی کاهش یابد؛ در این مدت از یک روش پیشگیری غیرخوراکی یا روش مکمل استفاده کنید.
اگر قرار است عمل جراحی یا آندوسکوپی انجام دهم
تیرزپاتاید تخلیه معده را به تأخیر میاندازد.
اگر قرار است تحت بیهوشی یا آرامبخشی قرار بگیرید، حتماً پزشک یا متخصص بیهوشی را از مصرف این دارو مطلع کنید. ممکن است لازم باشد طبق نظر پزشک، دارو برای مدتی قبل از عمل قطع شود.
نحوه نگهداری دارو
* در یخچال (۲ تا ۸ درجه سانتیگراد) نگهداری شود.
* از یخزدگی محافظت شود.
* در بستهبندی اصلی و دور از نور مستقیم قرار گیرد.
* دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
توصیههای مهم
<ul>
- دارو را فقط طبق دستور پزشک مصرف ک
نید.</li>
- رژیم غذایی و فعالیت بدنی را ادامه
دهید.</li>
- بدون مشورت پزشک دارو را قطع یا دوز آن را تغییر
ندهید.</li>
- قلم تزریق را با فرد دیگری به اشتراک نگ
ذارید.</li>
- در صورت بروز هرگونه عارضه غیرمعمول، با پزشک یا داروساز مشور
ت کنید.
تهیه و تدوین
دکتر رمضانی
متخصص فارماکوتراپی (PharmD, Clinical Pharmacy Specialist)
رئیس اداره نظارت و پایش مصرف فرآوردههای سلامت
معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان
منابع
1. UpToDate. Patient education: Tirzepatide (Beyond the Basics). Wolters Kluwer.
2. UpToDate. Obesity in adults: Pharmacotherapy.
3. Lexicomp Online. Tirzepatide: Patient Drug Information.
4. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes—2026.
5. U.S. Food and Drug Administration (FDA). MOUNJARO® (tirzepatide) Prescribing Information.
6. U.S. Food and Drug Administration (FDA). ZEPBOUND® (tirzepatide) Prescribing Information.
